Thay Đổi Chính Sách TMĐT 1/7/2025: Cơ Hội Hay Thách Thức Cho ITBA

Từ ngày 1/7/2025, loạt quy định quan trọng liên quan đến quản lý thương mại điện tử (TMĐT) chính thức có hiệu lực tại Việt Nam. Vai trò IT Business Analyst càng trở nên quan trọng trong các dự án E-Commerce, đây là một dấu mốc đáng chú ý, không chỉ về mặt tuân thủ pháp luật, mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp TMĐT tái cấu trúc hệ thống vận hành, nâng cao trải nghiệm người bán và người tiêu dùng.

Bài viết này sẽ giúp bạn nhìn rõ những thay đổi chính sách quan trọng, xác định các khu vực hệ thống chịu ảnh hưởng, và gợi ý cách IT BA nên tiếp cận để vừa đảm bảo compliance, vừa hạn chế rủi ro vận hành trong dự án TMĐT.

Điểm tin pháp lý: 3 thay đổi “sát sườn” hệ thống TMĐT từ 1/7/2025

Dựa trên các Nghị định 117/2025/NĐ-CP và 146/2025/NĐ-CP, giới công nghệ cần đặc biệt lưu ý 3 thay đổi trọng yếu: 

1. Sàn TMĐT khấu trừ và nộp thuế thay cá nhân bán hàng
   Theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP, tất cả các nền tảng TMĐT có chức năng thanh toán (web/app) phải tự động tính và nộp thuế GTGT và TNCN thay cho người bán là cá nhân/hộ kinh doanh.
2. Các giao dịch bị hủy/trả hàng được bù trừ thuế
   Doanh thu bị hoàn/trả được trừ vào tổng thuế phải nộp trong kỳ, giúp người bán không chịu thiệt khi đơn bị hủy.
3. Phân cấp cấp phép TMĐT về địa phương
   Theo Nghị định 146/2025/NĐ-CP, quyền xử lý hồ sơ thông báo, phê duyệt đánh giá tín nhiệm, xác minh an ninh… được chuyển từ Bộ Công Thương về UBND tỉnh.

Các tác động chiến lược đến dự án E-Commerce

Chiến lược vận hành của sàn cần thay đổi

Trước đây, sàn TMĐT thường đóng vai trò trung gian kỹ thuật: kết nối người bán và người mua, hỗ trợ thanh toán, logistics. Nhưng với yêu cầu khấu trừ và nộp thuế thay, sàn đã chuyển sang vai trò đồng chịu trách nhiệm pháp lý, tương tự một “tax agent”.

-> Điều này đòi hỏi:

• Tái cấu trúc quy trình vận hành tài chính – kế toán,
• Minh bạch hóa dòng tiền và thuế giữa sàn và người bán,
• Thiết lập quy trình xử lý giao dịch phức tạp: trả hàng, huỷ đơn, bù trừ, truy thu.

Niềm tin từ người bán sẽ bị thử thách – hoặc được củng cố

Người bán cá nhân vốn quen với việc “thuần bán hàng” sẽ thấy khó hiểu, thậm chí lo ngại khi thấy thuế bị tự động trừ khỏi đơn hàng. Nếu hệ thống sàn thiếu minh bạch hoặc hỗ trợ yếu, rất dễ dẫn tới mất niềm tin – chuyển sang các nền tảng khác.

Ngược lại, sàn nào làm tốt vai trò hỗ trợ pháp lý – hướng dẫn người bán – minh bạch trong dashboard và báo cáo, sẽ thu hút được lượng seller trung thành lớn trong bối cảnh chuyển đổi.

Bài toán phối hợp liên vùng – giữa trung ương và tỉnh thành

Việc phân cấp cấp phép TMĐT về cho UBND tỉnh mang tính chiến lược lâu dài. Từ góc nhìn kinh doanh, điều này có hai hệ quả:

1. Tăng tốc phê duyệt – nếu tỉnh làm tốt: Một số địa phương năng động như TP.HCM, Đà Nẵng, Bắc Ninh… có thể xử lý hồ sơ nhanh chóng, tạo lợi thế cho các sàn vận hành tại đó.
2. Nguy cơ thiếu thống nhất – nếu mỗi tỉnh có cách hiểu khác nhau: Sàn TMĐT cần chủ động xây dựng quy trình xử lý hồ sơ linh hoạt, vừa tuân thủ chung, vừa có khả năng thích ứng với đặc thù từng địa phương.

Lộ trình ứng phó cho IT Business Analyst: Từ “Sống sót” đến “Dẫn đầu”

Ở vị trí IT BA, đây không chỉ là một “bản cập nhật pháp luật” – mà là một yêu cầu chuyển đổi chiến lược, và cũng là một cơ hội.

Cơ hội:

• Chuyên nghiệp hóa vận hành: Sàn TMĐT buộc phải chuẩn hóa dòng thông tin và dòng tiền, từ đó giúp cải thiện năng lực vận hành lâu dài.
• Tăng giá trị cho người bán: Cung cấp dashboard theo dõi thuế, chứng từ, báo cáo thu nhập hợp lệ – giúp cá nhân kinh doanh có thể vay vốn, hợp tác kinh doanh hợp pháp.
• Tăng lợi thế cạnh tranh: Những sàn có nền tảng kỹ thuật linh hoạt, đội BA hiểu quy định pháp luật và phối hợp tốt với các phòng ban, sẽ đi trước đối thủ.

Thách thức:

• Khó phối hợp giữa các phòng ban: Marketing, Kế toán, Pháp lý, Công nghệ thường hoạt động riêng rẽ. BA cần đóng vai trò điều phối, kết nối giữa các team.
• Thiếu dữ liệu chuẩn: Nhiều sàn nhỏ vẫn dùng hệ thống cũ, địa chỉ thiếu chuẩn hóa, dữ liệu seller không đầy đủ định danh → gây khó khăn khi cần tính và khấu trừ thuế đúng người.
• Chi phí triển khai tăng cao: Từ thay đổi cơ sở dữ liệu, giao diện báo cáo, tích hợp hệ thống với Tổng cục Thuế… đều yêu cầu ngân sách đáng kể nếu không có chiến lược triển khai tốt.

Bài học quốc tế: TMĐT toàn cầu cũng phải thích ứng với luật địa phương

Các sàn lớn trên thế giới đều từng phải thích nghi tương tự:

• Amazon: khi mở thị trường Ấn Độ, đã buộc phải xử lý thuế GST với từng bang riêng biệt. Amazon xây dựng hẳn “India Seller Central” để người bán có thể theo dõi thuế từng tiểu bang.
• Lazada Philippines: triển khai bảng thuế chi tiết từng tháng để phù hợp với quy định thuế địa phương – người bán có thể in trực tiếp chứng từ thuế cho ngân hàng.
• Shopee Malaysia: khi chính phủ bắt đầu áp thuế dịch vụ kỹ thuật số (SST), Shopee cập nhật ngay dashboard seller để hiển thị thuế đã bị trừ theo từng loại hàng hóa.

Tất cả cho thấy sự linh hoạt trong công nghệ và sự chủ động từ đội ngũ BA đóng vai trò sống còn khi môi trường pháp lý thay đổi.

Kết luận

Thay đổi từ 1/7/2025 không chỉ là bài toán tuân thủ – mà là cơ hội để các sàn thương mại điện tử Việt Nam tái cấu trúc, nâng cấp hệ thống quản trị và nâng cao sự chuyên nghiệp của toàn ngành.

Với vai trò là IT Business Analyst:

• Việc hiểu rõ bản chất pháp lý và nghiệp vụ mới giúp BA xác định đúng phạm vi thay đổi và xây dựng kế hoạch khả thi;
• Việc phối hợp đa phòng ban – từ kế toán đến pháp lý – là nhiệm vụ quan trọng của BA để đảm bảo triển khai đồng bộ;
• Và cuối cùng, chính BA là người định nghĩa các yêu cầu làm sao để sàn TMĐT không chỉ tuân thủ luật – mà còn tạo ra giá trị cho người bán, người tiêu dùng và xã hội.