Tổng quan về business model canvas trong kinh doanh

Business model canvas sẽ là thứ giúp bạn hiện thực hóa ý tưởng kinh doanh của mình. Công cụ này sẽ giúp bạn đặt nền móng đầu tiên cho doanh nghiệp và giúp nó đi đúng hướng trong suốt quá trình hoạt động và phát triển. Hãy cùng Cole tìm hiểu chi tiết về business model canvas trong bài  viết dưới đây. 

Business model canvas là gì?

Business model – mô hình kinh doanh chỉ đơn giản là một kế hoạch mô tả cách thức một doanh nghiệp dự định kiếm tiền. Nó giải thích cơ sở khách hàng của bạn là ai và bạn mang lại giá trị cho họ như thế nào cũng như các chi tiết liên quan đến tài chính. Và business model canvas cho phép bạn xác định các thành phần khác nhau này trên một sơ đồ hoàn chỉnh.

Business Model Canvas là một công cụ quản lý chiến lược cho phép bạn hình dung và đánh giá ý tưởng hoặc khái niệm kinh doanh của mình. Đó là một sơ đồ chứa chín ô thể hiện các yếu tố cơ bản khác nhau của một doanh nghiệp.

Business model canvas đánh bại kế hoạch kinh doanh truyền thống trải dài trên nhiều trang bằng cách cung cấp một cách dễ dàng hơn nhiều để hiểu các yếu tố cốt lõi khác nhau của một doanh nghiệp.

Phía bên phải của canvas vẽ tập trung vào khách hàng hoặc thị trường (các yếu tố bên ngoài không nằm trong tầm kiểm soát của bạn) trong khi phía bên trái vẽ tập trung vào doanh nghiệp (các yếu tố bên trong hầu hết nằm trong tầm kiểm soát của bạn). Ở giữa canvas, bạn nhận được các đề xuất giá trị đại diện cho sự trao đổi giá trị giữa doanh nghiệp và khách hàng của bạn.

Business model canvas ban đầu được phát triển bởi Alex Osterwalder & Yves Pigneur và được giới thiệu trong cuốn sách ‘Business Model Generation’ của họ như một khuôn khổ trực quan để lập kế hoạch, phát triển và thử nghiệm (các) mô hình kinh doanh của một tổ chức.

Lợi ích của việc sử dụng business model canvas

Tại sao bạn cần business model canvas? Câu trả lời vô cùng đơn giản. Business model canvas mang lại một số lợi ích cho các doanh nghiệp và các entrepreneurs. Nó là một công cụ có giá trị và cung cấp cách tiếp cận trực quan và có cấu trúc để thiết kế, phân tích, tối ưu hóa và truyền đạt mô hình kinh doanh của bạn.

• Business model canvas (BMC) cung cấp cái nhìn tổng quan toàn diện về các khía cạnh thiết yếu của mô hình kinh doanh. BMC cung cấp bản tóm tắt ngắn gọn về mô hình kinh doanh và loại bỏ các chi tiết không cần thiết so với kế hoạch kinh doanh truyền thống.
• Một cái nhìn overview toàn diện cũng đảm bảo rằng nhóm xem xét tất cả các thành phần cần thiết trong mô hình kinh doanh của họ và có thể xác định các lỗ hổng hoặc lĩnh vực cần cải thiện.
• BMC cho phép nhóm có được sự hiểu biết toàn diện và chia sẻ về mô hình kinh doanh, đồng thời cho phép họ liên kết và cộng tác hiệu quả.
• Bản chất trực quan của business model canvas giúp mọi người dễ dàng tham khảo và hiểu hơn. BMC kết hợp tất cả các yếu tố quan trọng của mô hình kinh doanh trong một canvas duy nhất và rất dễ hiểu.

• BMC có thể được coi là một công cụ phân tích chiến lược vì nó cho phép bạn kiểm tra điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của mô hình kinh doanh.
• Việc chỉnh sửa dễ dàng hơn và có thể dễ dàng chia sẻ với nhân viên và các stakeholders.
• BMC là một công cụ linh hoạt và dễ thích ứng, có thể được cập nhật và sửa đổi khi hoạt động kinh doanh phát triển. Giữ cho doanh nghiệp của bạn linh hoạt và đáp ứng những thay đổi của thị trường và nhu cầu của khách hàng.
• Business model canvas có thể được sử dụng bởi các tập đoàn lớn hay các công ty khởi nghiệp chỉ với một vài nhân viên.
• Sơ đồ mô hình kinh doanh tạo điều kiện thuận lợi một cách hiệu quả cho các cuộc thảo luận giữa các thành viên trong nhóm, nhà đầu tư, đối tác, khách hàng và các bên liên quan khác. Nó làm rõ các khía cạnh khác nhau của hoạt động kinh doanh có liên quan như thế nào và đảm bảo sự hiểu biết chung về mô hình kinh doanh.
• Bạn có thể sử dụng BMC template để tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc thảo luận và hướng dẫn brainstorm nhằm tạo ra những insights và ý tưởng nhằm tinh chỉnh mô hình kinh doanh và đưa ra các quyết định chiến lược.
• BMC định hướng hành động, khuyến khích các doanh nghiệp xác định các hoạt động và sáng kiến ​​nhằm cải thiện mô hình kinh doanh của mình nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh doanh.
• Business model canvas cung cấp cách tiếp cận có cấu trúc để doanh nghiệp khám phá các khả năng và thử nghiệm những ý tưởng mới.

Các bước lập business model canvas bạn cần biết

Dưới đây sẽ là hướng dẫn chi tiết giúp bạn sáng tạo business canvas model cho doanh nghiệp của mình:

• Bước 1: Tập hợp nhóm của bạn và các tài liệu cần thiết thành một nhóm hoặc một nhóm người trong công ty của bạn lại với nhau để cộng tác. Tốt hơn là nên tập hợp một nhóm đa dạng để bao quát mọi khía cạnh.
• Bước 2: Đặt bối cảnh xác định rõ ràng mục đích và phạm vi của những gì bạn muốn vạch ra và hình dung trong business model canvas. Thu hẹp hoạt động kinh doanh hoặc ý tưởng mà bạn muốn phân tích cùng nhóm và bối cảnh của nó.
• Bước 3: Vẽ canvas bằng cách chia không gian làm việc thành chín phần bằng nhau để thể hiện chín blocks của business model canvas.
• Bước 4: Xác định các key building blocks và dán nhãn cho mỗi phần: phân khúc khách hàng, đề xuất giá trị, kênh phân phối, quan hệ khách hàng, dòng chảy doanh thu, nguồn lực chính, hoạt động chính và cấu trúc chi phí.
• Bước 5: Điền vào canvas bằng cách làm việc với nhóm của bạn để điền thông tin liên quan vào từng phần. Bạn có thể sử dụng keywords, diagrams, data… để thể hiện ý tưởng và concepts.
• Bước 6: Phân tích và lặp lại liên tục sau khi nhóm của bạn đã điền vào business model canvas. Lúc này, hãy phân tích các mối quan hệ để xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức. Thảo luận về các cải tiến và thực hiện các điều chỉnh khi cần thiết.
• Bước 7: Hoàn thiện và sử dụng mô hình làm tài liệu tham khảo trực quan để truyền đạt và điều chỉnh mô hình kinh doanh của bạn với các bên liên quan. Bạn cũng có thể sử dụng mô hình này để đưa ra các quyết định mang tính chiến lược và sáng suốt cũng như hướng dẫn các thành viên khác trong doanh nghiệp của mình.

Các yếu tố chính trong business model canvas là gì?

Khi trực tiếp điền vào Business Model Canvas, bạn sẽ động não và tiến hành nghiên cứu về từng yếu tố quan trọng này. Dữ liệu bạn thu thập có thể được đặt trong từng phần có liên quan: 

Customer Segments – Phân khúc khách hàng mục tiêu

Đây là những nhóm người hoặc doanh nghiệp mà bạn đang cố gắng nhắm mục tiêu để bán sản phẩm hoặc dịch vụ của mình. Phân khúc khách hàng của bạn sẽ được định hình dựa trên những điểm tương đồng như khu vực địa lý, giới tính, độ tuổi, hành vi, sở thích,… mang đến cho bạn cơ hội phục vụ tốt hơn nhu cầu của họ, cụ thể bằng cách tùy chỉnh giải pháp bạn đang cung cấp cho họ.

Sau khi phân tích kỹ lưỡng tệp phân khúc khách hàng của mình, bạn có thể xác định xem mình nên phục vụ và bỏ qua ai. Sau đó tạo chân dung khách hàng cho từng phân khúc khách hàng đã chọn.

Bạn cần biết rằng có những phân khúc khách hàng khác nhau mà một mô hình kinh doanh có thể nhắm tới:

• Mass market: Một mô hình kinh doanh tập trung vào thị trường đại chúng sẽ không nhóm khách hàng của mình thành các phân khúc. Thay vào đó, nó tập trung vào dân số nói chung hoặc một nhóm lớn những người có nhu cầu tương tự. Ví dụ: một sản phẩm như điện thoại.
• Niche market: thị trường ngách có trọng tâm tập trung vào một nhóm người cụ thể có nhu cầu và đặc điểm riêng. Ở đây, các đề xuất giá trị, kênh phân phối và mối quan hệ khách hàng phải được tùy chỉnh để đáp ứng các yêu cầu cụ thể của họ. Một ví dụ là người mua giày thể thao.
• Segmented: Dựa trên những nhu cầu hơi khác nhau có thể hình thành các nhóm khác nhau trong phân khúc khách hàng chính. Theo đó, bạn có thể tạo các đề xuất giá trị, kênh phân phối khác nhau,… để đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các phân khúc này.
• Diversified: Một phân khúc thị trường đa dạng bao gồm những khách hàng có nhu cầu rất khác nhau.
• Multi-sided markets: thị trường đa chiều bao gồm các phân khúc khách hàng phụ thuộc lẫn nhau. Ví dụ: một công ty thẻ tín dụng phục vụ cả chủ thẻ tín dụng của họ cũng như người bán chấp nhận những thẻ đó.

Customer Relationships – Quan hệ khách hàng 

Trong phần này, bạn cần thiết lập loại mối quan hệ mà bạn sẽ có với từng phân khúc khách hàng của mình hoặc cách bạn sẽ tương tác với họ trong suốt hành trình với công ty bạn. Có nhiều loại quan hệ khách hàng khác nhau bạn cần biết:

• Personal assistance: bạn tương tác trực tiếp với khách hàng hoặc qua email, qua cuộc gọi điện thoại hoặc các phương tiện khác.
• Dedicated personal assistance: bạn chỉ định một đại diện khách hàng tận tâm cho một khách hàng cá nhân.
• Self-service: ở đây bạn không duy trì mối quan hệ nào với khách hàng mà chỉ cung cấp những gì khách hàng cần để họ tự giúp mình.
• Automated services: bao gồm các quy trình hoặc máy móc tự động giúp khách hàng tự thực hiện các dịch vụ.
• Communities: bao gồm các cộng đồng trực tuyến nơi khách hàng có thể giúp đỡ lẫn nhau giải quyết các vấn đề của riêng họ liên quan đến sản phẩm hoặc dịch vụ.
• Co-creation: ở đây công ty cho phép khách hàng tham gia vào việc thiết kế hoặc phát triển sản phẩm. Ví dụ: YouTube đã mang đến cho người dùng cơ hội tạo nội dung cho khán giả của mình.

Bạn có thể hiểu loại mối quan hệ mà khách hàng có với công ty của bạn thông qua bản đồ hành trình khách hàng (customer journey). Nó sẽ giúp bạn xác định các giai đoạn khác nhau mà khách hàng trải qua khi tương tác với công ty của bạn. Và nó sẽ giúp bạn hiểu được cách thu hút, giữ chân và phát triển khách hàng của mình.

Channels – Kênh phân phối

Khối này dùng để mô tả cách công ty của bạn sẽ liên lạc và tiếp cận với khách hàng của bạn. Kênh phân phối là điểm tiếp xúc cho phép khách hàng kết nối với công ty của bạn.

Channels đóng vai trò nâng cao nhận thức về sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn đối với khách hàng và cung cấp các đề xuất giá trị của bạn cho họ. Các kênh phân phối cũng có thể được sử dụng để cho phép khách hàng mua sản phẩm hoặc dịch vụ và cung cấp hỗ trợ sau khi mua.

Có 2 loại kênh phân phối chính là:

• Owned channels: trang web công ty, trang mạng xã hội, in-house sales,…
• Partner channels: trang web thuộc sở hữu của đối tác, phân phối bán buôn, bán lẻ,…

Revenue Streams – Nguồn doanh thu

Revenues streams là nguồn doanh thu mà công ty tạo ra bằng cách bán sản phẩm hoặc dịch vụ của họ cho khách hàng. Và trong phần này, bạn nên mô tả cách bạn sẽ kiếm được doanh thu từ các đề xuất giá trị của mình. Luồng doanh thu có thể thuộc một trong các mô hình doanh thu sau:

• Doanh thu dựa trên giao dịch: được thực hiện từ khách hàng thanh toán một lần.
• Doanh thu định kỳ: được thực hiện từ các khoản thanh toán liên tục cho các dịch vụ tiếp theo hoặc dịch vụ sau bán hàng.

Một số cách bạn có thể tạo doanh thu có thể kể đến như:

• Bán tài sản: bằng cách bán quyền sở hữu sản phẩm cho người mua.
• Phí sử dụng: bằng cách tính phí khách hàng khi sử dụng sản phẩm hoặc dịch vụ của mình.
• Phí đăng ký: bằng cách tính phí khách hàng sử dụng sản phẩm của mình thường xuyên và nhất quán.
• Cho vay/cho thuê/thuê: khách hàng trả tiền để được độc quyền sử dụng tài sản trong một khoảng thời gian nhất định.
• Cấp phép: khách hàng trả tiền để được phép sử dụng tài sản trí tuệ của công ty.
• Phí môi giới: doanh thu được tạo ra bằng cách đóng vai trò trung gian giữa hai hoặc nhiều bên.
• Quảng cáo: bằng cách tính phí khách hàng quảng cáo sản phẩm, dịch vụ hoặc thương hiệu bằng nền tảng của công ty.

Key Activities – Hoạt động chính

Các hoạt động cần phải hoàn thành để hoàn thành mục tiêu kinh doanh của bạn là gì? Trong phần này, bạn nên liệt kê tất cả các hoạt động chính bạn cần làm để mô hình kinh doanh của bạn hoạt động.

Các key activities này nên tập trung vào việc thực hiện đề xuất giá trị, tiếp cận các phân khúc khách hàng và duy trì mối quan hệ với khách hàng nhằm tạo ra doanh thu. Có 3 phân loại hoạt động chính mà bạn nên để tâm bao gồm:

• Sản xuất: thiết kế, sản xuất và vận chuyển sản phẩm với số lượng nhất định hoặc với chất lượng ưu việt.
• Giải quyết vấn đề: tìm ra cách giải quyết cho vấn đề mà khách hàng gặp phải.
• Platform/network: Tạo và duy trì nền tảng. Ví dụ: Microsoft cung cấp một hệ điều hành đáng tin cậy để hỗ trợ các sản phẩm phần mềm của bên thứ ba.

Key Resources – Nguồn cung chính

Đây là nơi bạn liệt kê những nguồn lực chính hoặc đầu vào chính nào bạn cần để thực hiện key activities nhằm tạo ra các giá trị cho doanh nghiệp. Dưới đây là một số gợi ý về nguồn cung chính:

• Con người (nhân viên) 
• Tài chính (tiền mặt, hạn mức tín dụng,…) 
• Trí tuệ (thương hiệu, bằng sáng chế, IP, bản quyền) 
• Vật chất (thiết bị, hàng tồn kho, nhà cửa)

Key Partners – Đối tác chính

Key partners là các công ty hoặc nhà cung cấp bên ngoài sẽ giúp bạn thực hiện các key activities của mình. Những quan hệ đối tác này được hình thành nhằm giảm thiểu rủi ro và thu được nguồn lực. Một số dạng đối tác có thể kể đến như: 

• Strategic alliance – Liên minh chiến lược: sự hợp tác giữa các bên không phải là đối thủ cạnh tranh.
• Coopetition – Hợp tác: quan hệ hợp tác chiến lược giữa các đối tác.
• Joint ventures – Liên doanh: các đối tác phát triển một hoạt động kinh doanh mới
• Buyer-supplier relationships – Mối quan hệ giữa người mua và nhà cung cấp: đảm bảo nguồn cung đáng tin cậy.

Cost Structure – Cơ cấu chi phí

Trong phần này, bạn xác định tất cả các chi phí liên quan đến việc vận hành mô hình kinh doanh của mình. Bạn sẽ cần tập trung vào việc đánh giá chi phí tạo và phân phối value propositions, tạo dòng doanh thu và duy trì mối quan hệ khách hàng. Và điều này sẽ dễ dàng thực hiện hơn một khi bạn đã xác định được các nguồn lực, hoạt động và đối tác chính của mình.

Các doanh nghiệp có thể định hướng theo chi phí – cost-driven (tập trung vào việc giảm thiểu chi phí bất cứ khi nào có thể) và định hướng theo giá trị – value-driven (tập trung vào việc cung cấp giá trị tối đa cho khách hàng).

Value Propositions – Giá trị cốt lõi

Đây là khối trung tâm của business model canvas. Và nó đại diện cho giải pháp độc đáo (sản phẩm hoặc dịch vụ) của bạn cho một vấn đề mà một phân khúc khách hàng gặp phải hoặc giải pháp đó tạo ra giá trị cho phân khúc khách hàng.

Giá trị cốt lõi phải có tính duy nhất hoặc phải khác với đối thủ cạnh tranh của bạn. Nếu bạn đang cung cấp một sản phẩm mới, nó phải có tính đổi mới và đột phá. Và nếu bạn đang cung cấp một sản phẩm đã có trên thị trường, sản phẩm đó phải nổi bật với các tính năng và thuộc tính mới. 

Value propositions có thể là định lượng (giá cả và tốc độ dịch vụ) hoặc định tính (trải nghiệm khách hàng hoặc thiết kế).

Sau khi hoàn thành business model canvas, bạn nên chia sẻ nó với các thành viên ban lãnh đạo và các bên liên quan để nhận feedback. Business model canvas sẽ là tài liệu sống trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp nên sau khi hoàn thành, bạn cần phải xem lại thường xuyên để cập nhật và sửa đổi. Theo dõi Cole và tham gia khóa học ba online để cập nhật thêm nhiều kiến thức giá trị về lập trình và khoa học dữ liệu. 

>> Xem thêm: Sự thay đổi của quy trình ECBA mới